De twee onzekerheden van liefdesverdriet

Seksuologe Lotte Vanwezemael verklaarde onlangs in De Morgen dat je met vrienden wel kunt praten over liefdesverdriet, maar dat je 'de diepe pijn' uiteindelijk 'helemaal alleen' moet dragen. Dat lijkt mij toch wel erg kort door de bocht. Uiteraard, de pijn waar liefdesverdriet over gaat is diep persoonlijk. Echter, dat wil nog niet zeggen dat ze alleen gedragen moet worden.

Liefdesverdriet is in de kern een dubbele onzekerheid en op allebei de vormen kan een ander antwoorden. De eerste onzekerheid is of je liefdeswaardig bent. Wie verlaten wordt, gaat aan zichzelf twijfelen: was ik te veel, te weinig, en kan ik nog bemind worden? Die twijfel is geen redenering die je met een tegenargument rationeel kunt ontkrachten. Ze wordt slechts in de praktijk en door de praktijk weerlegd—dat is precies wat vrienden doen. Vriendschap is zelf een vorm van liefde, en wie door vrienden gezien, gehoord en gewild wordt, ervaart dat hij of zij bemind kan worden op het moment dat de gebroken relatie het tegendeel suggereert. Daar hoeven geen grote verklaringen aan te pas te komen. Het volstaat dat iemand vraagt hoe het gaat, je eerlijk mag antwoorden, en de ander oprecht geïnteresseerd is. Wie dit een gesprek noemt waarna de pijn toch ongemoeid blijft, onderschat wat hier gebeurt: de onzekerheid die pijn doet, wordt door een ander tegengesproken.

De tweede onzekerheid is angst voor de toekomst, want de toekomst die ik voor ogen had verdwijnt samen met mijn geliefde. Wie samen is, leeft binnen een gedeeld vooruitzicht: plannen, verwachtingen, gewoonten, etc. De ander was medeauteur van die toekomst. Met het einde van de relatie valt niet alleen een persoon weg, maar een hele horizon. Wat overblijft is een leegte waarin alles onzeker is geworden: waar woon ik straks, met wie, en wat wil ik nog? Vrienden vervangen die verloren toekomst uiteraard niet, maar ze geven wel perspectief op een (nieuwe of andere) toekomst. Ze herinneren je aan wie je was voordat de relatie begon, zien mogelijkheden die jij zelf nog niet ziet, en blijven aanwezig in je leven terwijl jij je toekomst opnieuw vormgeeft.

Als liefdesverdriet bestaat uit de vraag of je bemind kunt worden en de vraag of er nog een toekomst is, dan zijn dat dus precies de vragen die je niet in afzondering beantwoordt. Vrienden nemen de pijn niet over, maar ze beantwoorden wel wat de pijn in twijfel trekt: onzekerheid is juist het soort pijn is waar gezelschap iets aan verandert.