Waarom liefde je uit balans brengt

Wanneer mensen aan liefde denken, denken ze meestal aan warmte, verbondenheid, geluk. Die momenten bestaan, uiteraard. Maar wie ooit echt liefgehad heeft (en dat is ieder van ons), weet ook dat dit niet het hele verhaal is.

Liefde brengt en betekent onrust. Onzekerheid. Twijfel. Angst. Soms zelfs een vorm van lijden die moeilijk te benoemen is.

Liefde als de spanning van het menszijn

We leven allemaal met een zekere verhouding tot de toekomst. We maken plannen, bouwen iets op, proberen richting te geven aan ons leven. Dat geeft een gevoel van houvast, van controle — ook al weten we ergens dat die controle nooit volledig is.

En dan komt liefde.

Het overkomt je. Niet als een simpel gevoel, maar als een onverwachte gebeurtenis die je bestaan herordent en je plannen grondig overhoop haalt. Je leven blijft uiterlijk hetzelfde — werk, vrienden, routines — maar tegelijk is niets nog helemaal zoals het was. Die ene persoon krijgt een gewicht dat niet te vergelijken is met andere relaties. Wat er met hen gebeurt, raakt jou. Wat zij voelen, werkt door in jouw wereld. Alsof jouw leven zich plots niet meer alleen rond jou afspeelt. Plots is er iemand die ertoe doet op een manier die je niet zelf gekozen hebt. Iemand wiens aanwezigheid of afwezigheid je toekomst mee bepaalt.

Vanaf dat moment verandert er iets subtiels maar ingrijpends: de toekomst is niet meer alleen iets van jezelf, maar wordt afhankelijk van een ander waar we geen controle over hebben. Het antwoord op die fundamenteel menselijke vraag 'Wat gaat er met mij gebeuren?', wordt zodoende nòg onzekerder: de toekomst is niet langer iets waar ik zelf controle over heb, meer eerder iets wat ik uithanden geef aan iemand anders.

Liefde als de spanning in relaties

Veel relationele spanningen worden begrepen in termen van communicatieproblemen, hechtingsstijlen, of verwachtingen. Die invalshoeken kunnen helpen, maar ze raken niet altijd de kern.

Die kern ligt vaak dieper: in hoe we onszelf begrijpen als mensen die zich tot de toekomst, in al haar onzekerheid, moeten verhouden.

Plots ontdek je dat jouw zorgen niet langer alleen over jou gaan. Dat je geraakt wordt door iets buiten jezelf. In zekere zin leer je leven met een vorm van afhankelijkheid die je niet volledig kan beheersen.

Liefde confronteert ons met het feit dat die toekomst nooit volledig vastligt — en dat ze, door de ander, nog minder voorspelbaar wordt. Je kan niet afdwingen dat iemand blijft, dat gevoelens hetzelfde blijven, dat die persoon gezond blijft—oftewel, dat het verhaal loopt zoals je verwacht bij aanvang.

Dat klinkt misschien erg donker, maar het heeft ook een andere kant. Want in diezelfde beweging ontstaat er ook betekenis. Dingen worden belangrijk omdat ze gedeeld zijn. Keuzes krijgen gewicht omdat ze niet meer alleen over jou gaan. Plots is de wereld niet meer 'van mij', maar eerder 'van ons'. Je leven wordt niet kleiner door die verbondenheid, maar juist rijker — al is het soms daardoor ook ingewikkelder.

De spanning beleven is moeilijk en ongemakkelijk. Ze kan zich uiten als jaloezie, controledrang, terugtrekking, conflicten, … maar onder die reacties zit vaak iets eenvoudigers en tegelijk existentiëlers: de ervaring dat je geen greep hebt op wat voor jou het meest betekent.

Wanneer koppels vastlopen, zie ik vaak dat ze niet zozeer worstelen met elkaar, maar met wat liefde van hen vraagt. Hoe ga je om met die afhankelijkheid? Hoe draag je de onzekerheid zonder jezelf te verliezen? Hoe blijf je open voor de ander zonder jezelf af te sluiten uit angst?

Liefde als kwetsbaarheid — en als lijden

Freud schreef al dat liefde ons "kwetsbaar" maakt, precies omdat ze de onzekerheid van onze toekomst aanduidt. Evenzeer maakt, volgens hem, het verlies van de geliefde ons "hopeloos", precies omdat daarmee de toekomst die we ons voorgesteld hadden ook verdwijnt en dus helemaal opnieuw vormgegeven moet worden.

Concreet betekent het dit: in liefde stel je jezelf open voor iets wat je niet kan beheersen. Je laat toe dat een ander invloed heeft op jouw leven, jouw stemming, jouw toekomst. Je wordt afhankelijk, niet noodzakelijk praktisch of financieel, maar 'existentieel' (d.w.z., in wie je bent).

Dit kan een diepe vreugde geven, maar gaat ook altijd en noodzakelijk gepaard met angst. Dit maakt de liefde niet enkel vervullend, maar ook pijnlijk. Waar iets er echt toe doet, ontstaat immers ook de mogelijkheid om het te verliezen.

In die zin is liefde niet alleen een bron van geluk, maar ook van lijden. Niet omdat er iets fout loopt, maar omdat ze je in contact brengt met de onzekerheid die altijd al deel uitmaakte van het bestaan — alleen wordt die nu scherper, concreter, persoonlijker.

Waarom oplossingen soms niet werken

Veel koppels proberen die spanning weg te nemen. Ze zoeken naar zekerheid, duidelijke afspraken, garanties—inderdaad, zelfs contracten. Dit is echter precies een poging om voorbij te gaan aan waar liefde wezenlijk over gaat: onzekerheid.

Koppels merken dan ook vaak dat dit niet echt lukt. Of dat het iets anders kost: nabijheid, levendigheid, verbondenheid.

Dat is geen toeval.

Wat hier speelt, laat zich niet volledig “oplossen”, omdat het geen technisch of juridisch probleem is. Het is een manier van in het leven staan die door liefde zichtbaar wordt.

Wat we doen in therapie

In mijn praktijk kijken we daarom anders naar relationele moeilijkheden. In therapie zoeken we geen snelle oplossingen voor die spanning, maar eerder begrip en bewustzijn ervan. We proberen niet alleen gedrag te veranderen, maar te begrijpen welke existentiële noden er onder liggen: Wie ben ik? Wat gaat er met mij gebeuren? Wat betekent deze relatie voor mij? Wat maakt haar zo belangrijk — en dus ook zo kwetsbaar? Hoe ga ik om met een toekomst die ik niet volledig kan controleren? Wat doet die onzekerheid met mij?

Door die vragen ernstig te nemen, ontstaat er vaak ruimte. Niet omdat de onzekerheid verdwijnt, maar omdat ze begrijpelijk wordt als wezenlijk gevoel van onszelf eerder dan een te veranderen gedrag van de ander. Omdat ze niet langer alleen als een bedreiging verschijnt, maar ook als iets dat onlosmakelijk verbonden is met wat je waardevol vindt en wie je bent.

Liefde anders begrijpen

Het helpt daarom om liefde niet enkel te zien als iets dat goed voelt. Dat is immers vaak helemaal niet zo (denk maar aan liefde die niet beantwoord wordt of de liefde die je nog steeds voelt voor iemand die er niet meer is).

De liefde is eerder een ervaring die je open stelt — voor een ander, in de eerste plaats, maar tegelijk voor de onzekerheid van het leven als zodanig en dus je eigen authentieke zelf.

Liefde wordt dan niet iets dat “goed moet gaan”, maar iets waarin je (gezond en authentiek) leert staan.

Dat maakt haar niet altijd gemakkelijk. Soms zelfs uitzonderlijk moeilijk en pijnlijk. Maar het is ook wat maakt dat de liefde er wezenlijk toe doet.

De bovenstaande tekst tracht op toegankelijke en relevante wijze te communiceren wat ik uitgebreider beschrijf in mijn boek over liefde.